De helletocht van Andries

Door Dinand Webbink

Niemand in de gemeente Hellendoorn kent hem nog. Andries Pagrach. Een gewone Nijverdalse jongen. Ambitieus, hardwerkend, gewetensvol. Hij woonde aan de Brakenbeltsweg, hoek Wilhelminastraat. Officieel was dat de gemeente Wierden, maar het was natuurlijk gewoon Nijverdal. Zijn vader Mozes was handelaar in manufacturen en getrouwd met Reintje Hartog. Schuin tegenover hen woonde familie, de slager Samuel. David Samuel, ’n oalen preens werd hij genoemd, had daar tot 1935 gewoond. Hij had gezegende leeftijd van 91 jaar bereikt. Zijn zoon Abraham en schoondochter Lewia Samuel-Meijer namen de zaak over.

Andries was bij het overlijden van zijn oudoom zeventien jaar. Hij studeerde hard, deed zijn best en werd verzekeringsinspecteur. In 1938 trouwde hij met zijn geliefde Elisabeth Helena Cohen. Het jonge echtpaar ging in Zwolle wonen, in de Seringenstraat. Kort na het uitbreken van de oorlog verhuisden ze naar de Anemoonstraat.

In 1942 begon hun helletocht.

Andries werd als eerste opgepakt. Via een doorgangskamp belandde hij op 4 oktober in Westerbork. Elisabeth kwam een half jaar later. Beiden konden lange tijd deportatie voorkomen, maar op 4 september 1944 gaan ze dan toch op transport naar Theresienstadt, en vandaar naar Auschwitz. Kort daarna begint onder druk van het Rode Leger de deportatie van de gevangenen richting westelijk gelegen kampen. Velen overlijden tijdens de dodenmarsen. Elisabeth weet te ontsnappen, Andries komt na een verschrikkelijke tocht van meer dan 1000 km via Sachsenhausen terecht in kamp Flossenbürg in Beieren, volkomen uitgemergeld door dwangarbeid, mishandeling, honger en ziekte. Ook in Flossenbürg wordt hij onder extreem slechte omstandigheden te werk gesteld. Na een paar weken, op 23 februari 1945, bezwijkt hij. In totaal is hij bijna drie jaar lang onder helse omstandigheden van concentratiekamp naar concentratiekamp gejaagd.

En Elisabeth? Na haar ontsnapping tijdens een dodenmars wordt ze door een Russische legereenheid opgevangen. Via de Amerikanen komt ze in de zomer van 1945 weer in Nederland aan. Ze overlijdt 11 januari 2009 in Den Haag, 101 jaar oud (!).

In de Anemoonstraat in Zwolle ligt een Stolperstein om Andries Pagrach te gedenken. Het oorspronkelijke huis van het echtpaar is vervangen door nieuwbouw. Het is maar de vraag of iemand in de straat weet welke gruwelijkheden Andries heeft moeten doorstaan.

Ook de ouders van Andries, Mozes en Reintje, ontkwamen niet aan de moordmachine. Mozes overleed op 10 november 1944 in Bismarckhütte, Reintje werd op 11 oktober 1944 in Auschwitz vergast. Of ze Andries daar nog gezien heeft, zullen we nooit weten.
Bij Wilhelminastraat 83 a-b liggen twee Stolpersteine om Mozes en Reintje te herdenken. Gaat u er eens kijken en blijf er even stilstaan. Denk dan ook even aan hun zoon Andries.

Kaart van de Joodsche Raad met gegevens over de verblijfplaatsen van Andries

 


Kaart van de Joodsche Raad van Elisabeth Pagrach. Iemand noteerde opgelucht: In leven! Terug!

 

Andries en Elisabeth Pagrach-Cohen (links) en de Stolperstein voor Andries Pagrach, Anemoonstraat 43, Zwolle (rechts)

Downloads

Het kernteam probeert alle mogelijke betrokkenen te enthousiasmeren en waar mogelijk financieel te ondersteunen. Om de gehele bevolking te bereiken, zetten we vele middelen in.

Bent u op zoek naar de juiste PR-middelen voor uw eigen activiteit?  Check dan deze downloads.

Aanmelden activiteiten

Wilt u meehelpen om één van de activiteiten op te zetten? Of heeft u zelf een leuke activiteit die u aan wilt melden? Meld u zich dan bij het kernteam. Uw activiteit plaatsen we dan in de agenda op deze website!

Meld je aan

Onze partners

Uw browser is niet meer van deze tijd!

Update uw browser om optimaal van deze website (en vele anderen) te genieten Nu updaten!

×